روز حسين، روز خدا

آيت الله جوادي آملي

ذات أقدس إله هر از چند گاهي تجلّي خاص دارد كه از آن ظهور مخصوص به عنوان (يُومُ الله) ياد مي‌شود‌. روزي كه يك انسان كامل به مقام نبوّت بار مي‌يابد‌، به رسالت مي‌رسد‌، به امامت نايل مي‌شود‌ و يا به خلافت دسترسي پيدا مي‌كند‌، تجلّي خاصّ خدا‌، يوم الله است‌. روزي كه يك انسان كامل براي حفظ دين قيام و نهضتي را آغاز مي‌كند‌، از بَذل نفس و نَفيس دريغي ندارد‌، به استقبال شهادت مي‌رود‌ و همه چيز را فِداي دين مي‌كند تا با دين‌، انسان‌ها را تأمين كند‌؛ اين هم تجلّي ذات أقدس إله است كه از چنين روزي و روزگاري به عنوان يوم الله ياد مي‌شود‌.
توجّه به ظهور خاصّ و ايّام مخصوص در قرآن كريم كاملاً مطرح است‌. ذات أقدس إله به رسول گرامي ـ صلّ الله عَليه و آله و سلّم ـ مكرر دستور مي‌دهد‌، تا ماجراهاي نوح، ابراهيم‌، عيسي و موسي‌، يونس و يوسف و ساير انبياء ـ عليهم الصلاه و عليهم السلام ـ ‌را يادآوري كند. «وَاذْكُر فِي كِتابِ إبراهيم» اينها نام آوراني‌اند كه ياد‌شان، ياد يوم تجلّي و ظهور خداست ‌و مانند آن در كنار مردان الهي‌، زنان الهي هم هستند كه در قرآن كريم از مريم ـ سلام الله عليها ـ به عنوان «وَاذْكُر فِي كِتابِ مَريَم» ياد شده است‌.
جريان كربلاي سالار شهيدان حسين بن عليّ بن أبي‌طالب ـ صلوات الله و سلامه عليهما ـ از اين قبيل است‌. يعني نهضت آن حضرت ظهور فيض خاصّ خداست‌. و تذكره آن جريان شهادت‌، تذكره يوم الله است‌. نام نام‌آوري چون زينب ـ سلام الله عليها ـ كه مطرح شود‌، همان مريم ـ سلام الله عليها ـ تذكره يوم الله است‌. زنده نگه داشتن عاشورا به منزله «وَاذْكُر فِي قَلْبِكَ يُومِ عاشُور الحُسين ـ عليه السلام ـ و زينب ـ سلام الله عليها ـ» و مانند آن است‌. اگر در قرآن تدويني‌، خدا فرمود‌: «وَاذْكُر فِي الكِتابِ إبراهيم»‌، «وَاذْكُر فِي الكِتابِ مُوسي»، در كتاب تكوينيِ نفس ما هم اينچنين به ما دستور دادند‌، «وَاذْكُر فِي قَلْبِكَ حُسَيناً‌، وَاذْكُر فِي قَلْبِكَ زِينَباً‌». اين نام‌آوران زمينه ظهور فيض خدا را در جامعه زنده نگه مي‌دارند و مطرح مي‌كنند‌.
بايد ديد حسين بن علي ـ سلام الله عليهما ـ و زينب كُبري ـ سلام الله عليها ـ چه كرد‌ند كه تذكره اين نام‌ها به منزله تذكره انبياء و اولياي الهي است‌. چون نبوّت و رسالت به خاتميّت خود بار يافت‌، اينها به نام امام و به نام نائبان امام‌ نگهبانان وحي‌ايد. راه انبياي سَلَف را حسين بن علي ـ سلام الله عليهما ـ طي و احياء كرد‌. خود أبي عبد الله ـ عليه السلام ـ فرمود‌: شما نمي‌بينيد كه «اَوَلا تَرَونَ أنَّ الحَقَّ لا يُعْمَلُ بِه وَ أنَّ الباطِلَ لا يُتَنهي عَنْه‌» مگر نمي‌بينيد حقّ عمل نمي‌شود‌؟ و از باطل پرهيز نمي‌شود‌؟ امروز جريان فلسطين و عراق و افغانستان را مي‌توان ديد، بسياري از جريان‌ها كه در طول تاريخ گذشته مي‌بينيد‌ ممكن است براي منطقه ديگر تكرار شود‌ و نسل آينده ببيند‌. در تمام اين عصرها مي بيند سخن جهاني حسين بن علي ـ سلام الله عليهما ـ زنده است‌، كه فرمود‌: حقّ عمل نمي‌شود و از باطل پرهيز نمي‌شود‌. در چنين فضايي گفتمان اثر ندارد‌. دعوت به سوي خدا با حكمت و موعظه حسنه سودمند نيست‌. جدال و مناظره أحسن سودمند نيست‌. گفت‌وگو و گفتمان و مباحثه و كتابت و كتيبه بي‌اثر است‌، چاره‌اي جز و قيامي كه هرگونه ايثاري را به همراه داشته باشد‌.
در جريان كربلا در حقيقت قيام حقّ عليه باطل است و هزينه دادن و شهادت را به عنوان هزينه احياي حقّ پذيرفتن است‌. زير بار ستم نرفتن است و مانند آن . بنابراين زنده نگه داشتن عاشورا يعني احياي همين كلمه حسين بن عليّ ـ سلام الله عليهما ـ كه فرمود‌: «وَلْيَرغَبِ المُؤمِنْ فِي لِقاءِ اللهِ حَقّاً أو مُحِقّاً‌». فرمود‌: آن كس كه وطن او لقاء الله است‌، او قيام كند تا حقّ را احياء و باطل را اِمحاء كند‌. فرمود‌: شرط اش آن است كه انسان شيداي لقاءُ الله باشد‌. كسي كه به طبيعت مي‌انديشد‌، هرگز مرغ باغ ملكوتِ فطرت نيست‌. او توانمند نيست كه برضد ستم به مبارزه برخيزد‌. در مكّه صريحاً فرمود‌: «مَنْ كَانَ بَاذِلاً فِينَا مُهْجَهً وَ مُوَّطِنَاً عَلي لِقاءِ اللهِ نَفْسَهُ فَالْيَرْحَلْ مَعَنَا» آن كس كه وطن او لقاء الله است و به لقاي الهي بار مي‌يابد‌، توان مبارزه را دارد و مي تواند به همراه ما بيايد و در كربلاي ما شركت كند‌. اين حقايق را در مدينه و در بين راه نيز اعلام كرد‌، فرمود‌: «عَلَي الإسلام اَلسَّلام إذا بُلِيَتِ الاُمَّهُ بِراعٍ مِثْلِ يَزيد‌» اسلام يعني تسليم شدن در برابر حقّ‌. يعني توحيد و عدل و نبوّت.‌‌ ي/عني قرآن و عترت‌. يعني عدل و آزادي و استقلال كه برضد هرگونه استعمار و هرگونه استبداد‌، هرگونه استثمار و استعمار مبارزه كرد‌. اگر انسان چنين مكتب رهايي‌بخش را در كام خطر ببيند‌، چاره‌اي جز مبارزه ندارد‌. فرمود‌: تنها يزيد مطرح نيست‌. نفرمود‌: «عَلَي الإسلام اَلسَّلام إذا بُلِيَتِ الاُمَّهُ بِراعٍ هُوَ يَزيد» فرمود‌:« إذا بُلِيَتِ الاُمَّهُ بِراعٍ مِثْلِ يَزيد»‌ در هر عصري كه يك حاكمي چون يزيد باشد‌، نهضت لازم است‌. يعني در هر عصري نائباني چون نائبان حسين بن علي قيام كنند‌، مثل اينكه امام راحل ـ رضوان الله عليه ـ قيام كرد‌، شهداي اسلام در طول تاريخ قيام كردند‌.
نتيجه اين كه تذكره عاشورا به منزله يادآوري نام‌آوري است كه براي نهضت قيام كرد. همان‌طوري كه در قرآن كريم ما را به يادآوري انبياء دعوت كرده‌اند‌، در عصر غيبت ام ذات مقدّس پيغمبر ـ صلّ الله عليه و سلّم ـ ما را به يادآوري مردان الهي كه برضد ستم به مبارزه برخواستند‌، دعوت كردند‌. جريان زينب كُبري به دنباله جريان مريم عَذرا ـ سلام الله عليهما ـ است كه اينها زنان ملكوتي‌اند‌، براي حفظ عَفاف و حجاب و عصمت و طهارت تلاش و كوشش كردند‌. مردان الهي يك وظيفه برتري دارند‌. همان‌طوري كه عليّ بن أبي‌طالب ـ ع ـ در اطعام يتيم و مسكين و اسير سهميه خردسالان خود را هم داد‌، حسين بن علي ـ سلام الله عليهما ـ ‌هم در نهضت عاشورا سهميه خردسالان خود را هم به قرآن و عترت تقديم و فرزندان خردسال خود را هم در اين نهضت سهيم كرده است‌. مردان الهي‌، انسان‌هاي كامل‌‌، خليفه خدايند‌. خليفه خدا كار مستخلفُ عنه را مي‌كند‌. ما اگر خواستيم ببينيم خدا راضي است يا نه‌، كار مستخلفُ عنه را از سنّت و سيرت خليفه او كشف مي‌كنيم‌. از كار حسين بن علي ـ سلام الله عليهما ـ ‌مي‌فهميم خدا كه مستخلف عنه اوست‌، به اين كار راضي بوده است.
اين است كه اين نهضت عميق و عقلاني و عاشقانه و عارفانه و عاقلانه را به رسوم و به رسوبات غير قابل برهان مخلوط نكنند‌. حرفي نزنند‌ و كاري نكنند كه خود حسين بن علي ـ سلام الله عليهما ـ نپذيرد‌. در وداع أبي عبد الله با فرزندانش در روز عاشورا فرمود‌: مبادا سخني بگوييد كه شما را كوچك كند‌! «لا تَقُولُ وَ لا تَشكُوا وَ لا تَقُولُوا بِألْسِنَتِكُمْ مِمَا يَنْقُضُ قَدْرَكُمْ» كاري كه شما را كوچك مي‌كند، هدف مرا تنزّل مي‌دهد‌ و مرام مرا پايين مي‌‌آورد، مركتب نشويد. در دسته‌ها، در سينه‌زني‌ها، در زنجير‌زني‌‌ها، در مدَاحي‌‌ها، در ذكر مصبيت‌ها، در نوحه‌سرايي‌‌ها‌؛ حرفي‌، گفتاري‌، رفتاري‌، نوشتاري‌، كاري كه از جلال و شكوه اين نهضت مقدّس مي‌كاهد‌، هرگز انجام نشود.
ـ برگرفته از سخنان آيت الله جوادي آملي درباره محرم، 1381